• beleef Friesland
  • Die Nordsee GmbH
  • EDR
  • INTERREG
  • INTERREG Deutschland Nederland
  • Marketing Groningen
  • Niedersächsisches Ministerium für Wirtschaft, Arbeit und Vekehr
  • Provincie Drenthe
  • Provincie Fryslân
  • Provincie Groningen
  • Wattenmeer – Weltnaturerbe
  • « „Verhalen

    Tekst Ineke Noordhoff

    Op zoek naar de ziel van het Hogeland

    30. June 2013

    Op het Groningse Hogeland heten de bewoners stug te zijn, maar Elzaline Schriever noemt het liever ‘een beetje nuchter’. In elk geval zijn het volhouders, want alleen hier is de Ruige Route blijven bestaan. In de  Biesbosch, Loevestein – Millingen, Rivierland en Dongedal en in de Hollandse Water linie is dit reisconcept al weer verdwenen. Tijdens de Ruige Route zwerven de deelnemers drie dagen per fiets, te voet en in een kano met een mp3-spelertje luisterend naar lokale muziek, gedichten en verhalen. Samen met Aalf Aalfs stond Schriever aan de wieg van deze driedaagse reis op zoek naar de ziel van het Hogeland.

    Voor het elfde jaar op rij staan de vrijwilligers ook in 2013 klaar met fietsen en kano’s om de deelnemers van passend vervoer te voorzien over de goed uitgestippelde route door afwisselend landschap, langs wierdendorpjes, kerken en dijken – naar kunstenaars, musea – en tussendoor even op adem komend in een huiskamer café. Wie de Ruige Route doet is drie dagen zowel sportief als cultureel bezig in de natuur. ‘En het is hartstikke gezellig ook’, zegt Aalfs.

    Voor de gasten is het een drie daagse onderdompeling in de streek. Ze slapen en eten op bijzondere plaatsen (zoals boerderij de Lentemaheerd), molens draaien, (Eva in Usquert bijvoorbeeld)en kunstenaars onderweg ontvangen hen in het atelier, tuin of bruin café (Jaap van Meeuwens huiskamer). Ondertussen zorgen rutemanagers dat er fietsen en kano’s bij de overstapplaatsen zijn. Alles wordt gedaan door vrijwilligers die hun enthousiasme over de regio, de cultuur en historie graag willen delen. Dat begint al op dag één bij station Stedum waar Aalfs de tassen in de auto laadt voor rechtstreeks transport naar het overnachtingsadres. In de huiskamer van Johnnie Noorbergen, die woont in ’t Oude Raedhuys in Stedum is er koffie en een introductie en nog voor de hongerklop weet toe te slaan is er een heerlijke streeklunch bij De Diek‘n – een kilometer of tien verderop.

    De Ruige Route Hogeland begon elf jaar geleden als initiatief van de Regioraad Groningen, waar Aalfs toen werkte. Hij huurde Schriever in om het programma vorm te geven. Ze maakten er veel werk van: bekende muzikanten als Tûrf  maakten speciale opnamen, verhalen en de streekhistorie werden ingesproken door experts en bevlogen vertellers. En natuurlijk zit Ede Staal in het programma, de zanger/dichter die het Hogeland op de kaart zette voordat hij veel te vroeg overleed. Zoals helaas wel vaker gebeurt met gesubsidieerde initiatieven was er verder geen geld voor de exploitatie. Schriever en Aalfs stelden de Ruige Route daarom veilig door het materiaal in een stichting onder te brengen. De enthousiaste vrijwilligers van het eerste uur, zetten zich nog steeds in – al begint de leeftijd te tellen.

    De formule werd een succes: tijdens de hoogtijdagen waren elk weekend groepen mensen op pad. Het bleef kleinschalig, maar niemand vindt dat erg want de streek verdraagt ook geen massatoerisme. Afgelopen tien jaar hebben duizend mensen het Hogeland via deze intensieve driedaagse leren kennen, maar de animo taant. De andere Ruige Routes legden al het loodje en ook de Ruige Route Hogeland kampt met teruglopende publieke belangstelling. Mensen die de gok wagen, zijn zonder uitzondering aangenaam verrast en beoordelen de Ruige Route door het Hogeland met een 8,5. ‘Mensen weten niet dat het hier mooi is en ze verwachten het ook niet’, verklaart Schriever, de ‘moeder’ van de Ruige Route op het Hogeland waarom het zo lastig is om toeristen naar Noord-Groningen te lokken.

    Waar vroeger de rivier de Fivel in zee uitmondde, is het nu groen. In de voormalige randzones liggen kleine verhogingen (wierden) waar de mensen zich eeuwen geleden op terugtrokken om droge voeten te houden. Zo valt kilometers van de kust de zee te ervaren zonder dat je de zee ziet. De rand van het land schoof eeuw voor eeuw op verder naar het noorden, een spoor van kunstwerken achterlatend: sluizen (zijlen), gemalen, wierden en dijken. Achter de  dijken is het lekker luw fietsen;  schijnt de zon dan laat de dijk zich gebruiken als een lange uitkijkpost.

    De openheid van het landschap is hier weer anders dan in de Oost Groningse zeekleipolders of in Flevoland. Velden vol aardappelen, koolzaad, gras of groenbemester worden op het Hogeland onderbroken door groepjes bomen, kronkelende sloten, bochtige wegen en kleine dorpen. De leegte is gevuld met historie. Het landschap is door zee en mens vol gelegd met plooien en ribbels. De historische gelaagdheid van de strijd tegen de zee geeft het landschap in deze regio extra cachet. Voormalige zeehavens liggen soms kilometers van het open water wat voorheen welvaart bracht. De turbulente geschiedenis van de strijd tegen de zee, geeft het lege landschap een eigen karakter. De zeeklei bracht weelde – en fraaie huizen en boerderijen. Aan het begin van de 19e eeuw kende Usquert bijvoorbeeld 13 miljonairs. Het gemeentehuis dat ooit werd ontworpen door architect Berlage, is nog intact zoals het door de meester werd bedacht. Veel huizen en boerderijen in de streek koesteren de faam van beroemde ontwerpers uit de Amsterdamse school.

    De rijke klei-boeren zijn als het ware de nakomelingen van de monniken die in de Middeleeeuwen heer en meester in deze streek waren. Ze woonden op zandruggen, maar omdat ook die soms overspoeld werden door de zee, bouwden ze verhogingen. Op veel wierden prijkt een middeleeuwse kerk. Vaak gebouwd van rode grote bakstenen met elementen in het interieur van eeuwenher, zoals een oud orgel of bijzondere klokken. Veel kerken zijn goed geconserveerd; wie wil kijken kan de sleutel ophalen en in alle rust op ontdekkingstocht gaan. Het is juist die ‘spinachtige vorm’ van de wierdendorpen met een oud kerkje temidden van wat huizen, die de streek haar charme verleent, vindt Schriever.

    Na de wierden begonnen de Groningers in de 12e eeuw dijken aan te leggen zodat niet alleen de huizen maar ook de landerijen droog bleven. Juist de sporen van het zeewater geven het landschap aantrekkingskracht vindt Schriever. De vraag welk deel van de Ruige Route zij persoonlijk het mooist vindt, brengt haar even in verlegenheid. Tenslotte zegt ze: ‘Ik denk dat mijn favoriete stek toch langs deWaddendijk ligt – aan de waterkant. Alhoewel de landkant ook mooi is. Ik wandel graag van de molen Goliath in de Eemshaven naar Noordpolderzijl. Vooral als je onderlangs loopt, dat vind ik zo mooi. Ik hou van ver kijken en mooie luchten. Die hebben we hier.’

    Een brede kuststrook vol middeleeuws historisch erfgoed, een prachtig landschap vol plooien en deuken die verhalen over het verleden, en toch weten maar weinig mensen het Hogeland te vinden. Hoe kan dat vraag ik tijdens mijn tocht door dit land aan diverse gesprekspartners.  Misschien te duur? suggereren diverse Hogelandsters. Maar dat kan ik slecht geloven: voor 225 euro worden de vakantiegangers drie dagen in de watten gelegd (zelfs alle versnaperingen onderweg zijn inbegrepen), ze duiken in de ziel van de streek en verkennen de plooien van het landschap; dat is toch niet duur!

    Lieke Tuyp

    Lieke Tuyp uit Haarlem doet voor de derde keer mee met de ‘vrije groepsreis’, zoals zij het noemt. Je reist op jezelf, maar maakt toch deel uit van een groep, vandaar. Eerder verkende ze het Hogeland met haar nichtjes, daarna met een vrouwenclub en dit jaar verleidde ze een oude schoolvriendin om mee te reizen. ‘Je verwacht niet dat het hier zo mooi is. Misschien ben ik daarom wel zo enthousiast geraakt’, zegt ze. ‘De luchten, de wolken … en wat een kleuren.’

    Op de mp3 speler beschrijft Aafke Steenhuis de openbrekende luchten boven het loodgrijze wad: ‘Glanzende wolken weerspiegelen in zee.’ Tuyp onderschrijft dat als ze op de dijk bij Noordpolderzijl  staat: zo schitterend hoe land, lucht en dijk zo bij elkaar komen in de enige droogvallende getijdehaven van Nederland. De eerste keer was ze verbaast dat de Groningse kust wel leeg is maar niet kaal. Her en der staan bosschages, het land glooit terwijl wegen en sloten kronkelen langs de vroegere waterlopen. ‘En ik ben helemaal weg van de hoogholtjes, die hoge bruggetjes over het diep. Vooral als je dan in een kano  vaart tussen de waterlelies, dat is prachtig.’ De eerste keer werd  de groep door Henk Helmantel persoonlijk in zijn atelier ontvangen, dat maakte grote indruk. In 2013 vertelt beeldend kunstenaar Jaap van Meeuwen in Uithuizermeeden in een 200 jaar oud café dat tegenwoordig zijn huiskamer is hoe hij zich door het wijdse landschap laat inspireren. ‘Ik ben elke keer niet alleen verrast door het landschap maar ook verbaast over de mensen die je tegenkomt’, zegt Tuyp.

    Het Hogeland laat zich prima solitair verkennen, bijvoorbeeld aan de hand van de wandel- en fietsknooppunten. De Ruige Route voegt daar muziek, historie en cultuur aan toe. En een persoonlijke verzorging zoals die maar schaars te krijgen is.

    Tags: , , , , , , , , , , , , , ,

    Kommentare